چرم دوزی از گذشته تا به امروز | مژگان آرت

چرم دوزی از گذشته تا به امروز

چرم دوزی و دباغی در ایران از زمان های دور رایج بوده است و این موضوع حتی به زمان قبل از حمله مغول مربوط میشود و از همان دوران رواج یافته است که البته در آن زمان برای زین اسب به کار میرفت

در صنعت چرم دوزی مهمترین و اولین نکته دباغی مناسب چرم است  و بعد از آن الگو و طراحی خلاقانه است

مراحل چرم سازی یا دباغی پوست

در چرم سازی اکثرا از پوست حیوان استفاده می شود . حیواناتی چون گاو، گوسفند، بز، مار ، شتر مرغ و …. . پس از ضبح حیوان پوست آن کاملا از بدن جدا شده که

  • مرحله اول : خیساندن
  • مرحله دوم : آهک دهی
  • مرحله سوم: لش زدایی
  • مرحله چهارم:  موگیری
  • مرحله پنجم: آهک گیری و انزیم زدایی

 

شرح مراحل دباغی

برای اینکه پوست فاسد شدنی را به چرمی زیبا و با دوام تبدیل کنند مراحل زیر را بر روی آن انجام می‌دهند.

مرحله اول :

مرحله خیساندن است؛ پوست را درآب نمک سود شده به همراه دیگر موارد شیمیایی به مدت ۴۸ ساعت نگهداری می کنند در این مرحله پوست باکتری زدایی و آماده مراحل بعدی می شود.

مرحله دوم :

آهک دهی است که برای افزایش PH پوست انجام می شود تا پروتئین های پوست تحلیل و  آماده شود تا در مراحل بعدی کاملا از بین برود تا فسادپذیری پوست کاهش یابد. در این مرحله کراتین های مو نیز تضعیف و از بین می روند.

مرحله سوم:

لش زدایی: از بین بردن زوائد چسبیده شده به پوست مانند چربی و گوشت. انجام این مرحله هم به عدم فسادپذیری پوست کمک می کند و هم پوست را برای پذیرش مواد شیمیایی مراحل بعدی آماده می کند.

 

دباغی پوست

دباغی پوست

مرحله چهارم:

موگیری: در این مرحله پوستی که پشم و مو دارد را برای مدتی در محلول سولفید سدیم قرار می دهند . بعد از این زمان مو و پشم به راحتی از پوست جدا می شود.

مرحله پنجم:

آهک گیری و انزیم زدایی: در این مرحله به کمک مواد شیمیایی مانند نمکهای آمونیم ، بی‌سولفیت سدیم ، اسید سولفوریک آهک روی پوست حذف می شود . و سپس به کمک نمک آمونیوم پوست لطافت بیشتری پیدا می کند.

رنگ امیزی چرم در مراحل بعدی انجام می گیرد.

 

 

انواع چرم طبیعی سنتی

  • چرم ساغری : تهیه شده از پوست اسب و الاغ
  • تیماج: تهیه شده از پوست بز
  • می شن: چرم تهیه شده از پوست گوسفند
  • پادوش: چرم ضخیمی که از پوست گاو تهیه می شود و بیشتر کفش سازی کاربرد داشته است.
  • چرم گاومیش: به دلیل ضخامت زیاد به عنوان زیره ی کفش کاربرد دارد
  • چرم دوبور: از پوست بز ۲ ساله

 

صنایع دستی چرمی

به هر دست ساخته ای که به وسیله چرم (پوست دباغی شده) به دست آید صنایع دستی چرمی گفته می شود که خود به زیرشاخه های متنوعی تقسیم می شود.

  • سراجی سنتی
  • جلدسازی چرمی
  • سوخت روی چرم
  • معرق چرم
  • نقاشی روی چرم
  • نقش اندازی ضربی روی چرم
  • زین سازی
  • و ….

 

جلدسازی سنتی یا تجلی

هنر تجلید یا جلد سازی در زمان سلطنت شاه طهماسب صفوی در ایران به اوج خود رسید. این هنر به روش های ضربی، سوخت و زرکوب روی جلد چرمی صورت می گیرد. در روش ضربی ابتدا جلد چرمی روی کتاب کشیده می شود سپس با کمک فلزی که از قبل داراری نقوش و نگاره هایی است بر روی جلد فشرده می شود تا نقش آن بر چرم پیاده شود. در روش سوخت بعد از روکشی کتاب با چرم فلز منقوش را داغ کرده و بر روی جلد می فشارند؛ به دلیل حرارت فلز قسمت های منقوش تغییر رنگ داده و طرح بر چرم مشخص می شود. با روش زرکوب نیز بر روی روکش چرمی کلیشه ی از قبل آماده شده و با استفاده از ورقه های طلا طرح بر روی جلد زرکوب می شود.

سراجی سنتی

می توان به طور کلی چرم سازی سنتی را سراجی نامید از مرحله به دست گیری پوست دباغی شده تا تولید لوازمی مانند کیف اسلحه، قطار فشنگ، زین، کمربند و … و به شخصی که به صنعت سراجی مشغول بود سراج می گفتند. سراج به کمک ابزار هایی مانند مشته، سمبه، گزن (برای برش به کار می رود) سمبه انبری و …. چرم دوزی می کند.

 

ابزار چرم دوزی

ابزار چرم دوزی

سوخت روی چرم

یکی از زیباترین جلوه ای هنر ایرانی، هنر سوخت معرق پوست است. این هنر مجموعه ای از چندین هنر ناب ایرانی است و فردی که این هنر را بداند یعنی بر ده رشته از صنعت و هنر تسلط دارد. این رشته ها شامل تهیه پوست، طراحی، الوان سازی، معرق کاری، منبت کاری، تذهیب، تشعیر، خوشنویسی، طلااندازی و صحافی. در روش سوخت بعد از آماده سازی شی چرمی مورد نظر، فلز منقوش را داغ کرده و بر روی آن می فشارند. نقش فلز داغ با تغییر رنگ چرم پیدا می شود.

 

 

معرق چرم

مراحل خلق این هنر  از انتخاب پوست و آماده کردن آن شروع می شود (که بیشتر به دلیل جنس خاص آن از پوست بز استفاده می شود.). بعد از آن طرح مورد نظر روی آن انداخته می شود. در این مرحطه طرح روی کاغذ پوستی کشیده می شود بعد با سوزن زدن روی آن طرح به چرم منتقل می شود.   بعد از آن نوبت به برش می رسد. در این مرحله متن کار با دقت بسیار فراوان برای معرق و مشبک برش می خورد. سپس با کمک قالب های حرارت دیده روی چرم را منبت کاری می کنند تا برجستگی های یک یا دو میلیمتری ایجاد شود و نه بیشتر. سپس کار اصلی یا همان معرق کاری شروع می شود. این مرحله مرحله ی انتقال، انطباق و نصب نقوش روی زمینه کار است. یعنی باید نقوشی را که معرق و منبت کردیم روی زمینه در جای اصلی خودش قرار دهیم. این هنر از هنر های بسیار پرکار  است و در کنار ارزش مادی آن ان از ارزش معنوی بسیاری نیز بر

مقالات مرتبط

ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.